22.09.2014 Medya Okuryazarlığı Kitabı Sil Baştan

YENİ MEDYA OKURYAZARLIĞI PROGRAMI VE ÖĞRETİM MATERYALİ NELER GETİRDİ?

Medya okuryazarlığının son otuz yılda özellikle Batılı ülkelerde yaygın bir ilgi gördüğünü düşünecek olursak Türkiye’deki gelişmelerin oldukça yeni olduğunu söyleyebiliriz. 2000 yılı sonrasında konuya yönelik bir ilginin oluşmaya başladığı ileri sürülebilir. Özellikle RTÜK ve MEB işbirliğiyle gerçekleştirilen seçmeli medya okuryazarlığı dersi ülkemizde medya okuryazarlığı eğitiminin en önemli meyvesi olmuştur. Bu gelişme her ne kadar tarihi bir adım olarak nitelendirilse bile, medya okuryazarlığı eğitiminin “medya tanıtımı” düzeyinde ele alındığı görülmektedir. Bu durum 2013 yılında başlayan “program değiştirme” çabası ile giderilmeye çalışılmış ve RTÜK-MEB işbirliğiyle ortaokullara yönelik seçmeli medya okuryazarlığı dersi için yeni bir öğretim programı hazırlanılmıştır. 2014 yılının başında TTKB tarafından onaylanan program ve hazırlanan öğretim materyali 2014-2015 eğitim öğretim yılından itibaren uygulanmaya başlanacaktır.

Ülkemizde 2006 yılı öncesinde eğitim sistemi içerisinde medya okuryazarlığı olarak bir ders olmamakla birlikte medya, derslerin öğretimini kolaylaştıran ve etkililiğini arttıran öğretim araçları olarak ele alınmaktaydı. 2006 yılında hazırlanan seçmeli medya okuryazarlığı dersi öğretim programı ve ders kitabı ile ilk defa Türkiye’de eğitim camiası medya okuryazarlığı dersi ile karşılaşmıştır. Bu değişim önemli bir adım olmakla birlikte medya okuryazarlığı eğitimi açısından beklentilere cevap vermekten uzak kalmıştır. Medya araçlarının tanıtımına odaklanan ve ağırlıklı olarak bilgi aktarımını öne çıkaran 2006 programı ve ders kitabı çocukların hayatlarını doğrudan etkileyebilecek uygulama temelinden uzak kalmıştır. 2014 yılında tamamlanan yeni medya okuryazarlığı ders programı ve öğretim materyali medyayı daha öncesinde olduğu gibi bir öğretim materyali ve bir öğretim konusu (medyanın tanıtımı) olarak ele almakla kalmamış aynı zamanda disiplinlerarası bir perspektiften geliştirilebilecek bir beceri olarak ele almıştır. Başka bir ifadeyle yeni medya okuryazarlığı ders programı ve öğretim materyali medya okuryazarlığını ailede başlayan ve hayat boyu gelişimini devam ettiren bir beceri olarak gören akademik bakış açısının pratiğe yansıması olmuştur.

Medya okuryazarlığının dört temel becerisi olan erişim, çözümleme, değerlendirme ve üretim programın ve öğretim materyalinin temel yapı taşları olarak belirlenmiştir. 

Erişim becerisi çocukların medya araçlarına ve bu araçların içeriğine ulaşabilmelerini ifade etmektedir. Bu düzeyde bir medya okuryazarlığı eğitiminde çocukların medyayı, medya biçim ve araçlarını, bunların ne tür içeriklere sahip olduklarını fark etmeleri beklenmektedir. İhtiyaç duydukları bir bilgiye medyada hangi kaynaklardan ulaşabileceklerini, hangi kaynakları güvenilir olarak kabul edebileceklerini ya da İnternette arama motorlarını kullanarak bu bilgiye nasıl daha hızlı ve doğru bir şekilde ulaşabileceklerini öğrenmeleri bu beceriye örnek olarak gösterilebilir.

Çözümleme becerisi ise çocukların karşılaştıkları medya iletilerine yönelik bir hükme varmak için iletinin kaynağını, içeriğini ve amacını sorgulamalarını, eleştirel bir gözle incelemelerini içerir. Örneğin; karşılaşılan bir haber metninin doğruluğu/güvenirliği konusunda öğrenciler bu metni “gerçek-görüş, ön yargı, kaynak kullanımı, bakış açısı, değerler vb.” unsurlara göre çözümlerler.

Değerlendirme becerisi ise çocukların karşılaştıkları medya iletilerini çözümleyerek ulaştıkları sonuçları iletinin üretildiği bağlam çerçevesinde “insan hakları, çocuk hakları, etik, sorumluluk, mahremiyet, gazetecilik ilkeleri, yayın ilkeleri” gibi ölçütlere göre değerlendirerek bir hükme varmalarını içerir. Örneğin; öğrencilerin çözümledikleri bir haber metnini, farklı haber kaynaklarından seçilen örnekleriyle karşılaştırarak doğruluğu/güvenirliği konusunda hükme varmaları bu beceriyle ilgilidir. Değerlendirme ve çözümleme becerilerinin eş zamanlı geliştiği göz ardı edilmemelidir.

Üretim becerisi de öğrencilerin farklı biçimlerde (yazılı, işitsel, görsel ya da çoklu olarak) kendi medya iletilerini oluşturmaları ile ilgilidir. Burada öğrenciler eğlence, bilgi verme ya da ikna etme gibi amaçlarla medya iletileri üretirler.

Başka bir ifadeyle erişim, çözümleme ve değerlendirme becerileri bir nevi medya okurluğu; üretim becerisi ise medya yazarlığı olarak nitelendirilebilir.

Medya okuru olarak çocuklar; çizgi film, bilgisayar oyunu, çocuk şarkıları gibi eğlendirmeye; haber, belgesel ve kamu spotu gibi bilgilendirmeye ve reklamlar gibi ikna etmeye yönelik medya iletileri ile karşı karşıya gelmektedirler. Medya yazarı olarak ise çocuklar kendi medya iletilerini kendileri üretebilmektedirler. Bu nedenle öğretim programının öğrenme alanları ve öğretim materyalinin üniteleri oluşturulurken medya içeriğinin “eğlendirme, bilgilendirme, ikna etme” özellikleri ile yeni medya izleyicisinin “üretici konumu” (özellikle çevrimiçi ve sosyal medya ortamında) esas alınmıştır. Bunların her biri birer ünite olarak düşünülmüş ve her bir ünitede “erişim, çözümleme, değerlendirme ve üretim” becerilerine hitap eden etkinliklere yer verilmiştir.

Medya okuryazarlığının dört temel becerisinden biri olan “medya üretimi” aynı zamanda medya okuryazarlığı eğitiminde en çok tercih edilen öğretim yaklaşımıdır. Bu yaklaşımda öğrencilerden farklı medya biçimlerini (yazı, ses, görüntü) kullanarak kendi medya iletilerini üretmeleri istenilmektedir. Öğrencilerin üreterek keşfetmeleri ve çıkarımlarda bulunmaları, metinlerden çok uygulamaya dayalı çalışmalar yapmaları temel yaklaşım olarak benimsenmiştir ve öğretim materyalinde bu çerçevede uygulamalı etkinliklere ağırlık verilmiştir.

Medya üretimi çerçevesince öğrencilerce üretilen medya iletilerinin “medya okuryazarlığı şenliği, medya okuryazarlığı günü, medya okuryazarlığı fuarı” gibi isimlerle dönem/yılsonunda sergilenmesi, onların bu konudaki katılımlarını güdüleyerek daha nitelikli ve özverili üretim yapmalarını amaçlanmıştır.

Bu kapsamda medya okuryazarlığı dersi ile medya iletilerine ilişkin farkındalık düzeyi yüksek; medyadaki olay, olgu ve içeriklere eleştirel yaklaşabilen; aynı zamanda karar alıp medya süreçlerinde yer alabilen; sorumlu ve etik davranan; İnsan Haklarının ve Çocuk Haklarının (istismarının önlenmesi ve katılım) bilincinde; evrensel ve yerel değerlere saygılı medya okuryazarı bir birey yetiştirme vizyonu etrafında; medya kültürüne sahip, medyaya erişim ihtiyacı duyan, medyayı anlama (çözümleme ve değerlendirme) çabası gösteren, medya üretme bilinci ile davranan, medya ve yarın için uygun hedefler ve tasarımlar geliştiren, medya tüketimi ve üretimine ilişkin davranış ve becerileri kazanmış bireyler ve bu donanımlarla örülü bir toplum oluşturmak amaçlanmaktadır.

 

 

Yayın Tarihi : 22 Eylül 2014