Sağırların, İşitme ve Görme Engellilerin Görsel-İşitsel Medya Hizmetlerine Erişiminin İyileştirilmesi Çalıştayı Sonuç Bildirisi Kamuoyuna Açıklandı

Üst Kurulda gerçekleşen ve üç ayrı çalışma grubu tarafından yürütülen çalıştayın sonucunda engellilerin medya hizmetlerine erişimini iyileştireceği düşünülen ilkeler, uygulamalar ve talepler “Çalıştay Sonuç Bildirisi” olarak kamuoyuyla paylaşıldı. 

Radyo ve Televizyon Üst Kurulu tarafından Salı günü Bilkent Otel’de düzenlenen programla “Sağırların, İşitme ve Görme Engellilerin Görsel-İşitsel Medya Hizmetlerine Erişiminin İyileştirilmesi Çalıştayı Sonuç Bildirisi” kamuoyuyla paylaşıldı. Düzenlenen toplantıya RTÜK Başkanı Prof. Dr. İlhan Yerlikaya, Üst Kurul Başkan Vekili Esat Çıplak, Üst Kurul Üyeleri Arif Fırtına, İsmet Demirdöğen ve Nurullah Öztürk’ün yanı sıra Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Mütercim-Tercümanlık Bölüm Başkanı Prof. Dr. Mümtaz Kaya, Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürü Uzm. Dr. Orhan Koç, TRT Yeni Medya Kanal Koordinatör Vekili Ali Sağlam, Beyazay Derneği Genel Koordinasyon Kurulu Üyesi ve İstanbul Valiliği Bilişim Erişilebilirliği Komisyonu Başkanı Halis Kuralay, Sağırlar Konfederasyonu Başkanı Orkun Utsukarcı ile medya hizmet sağlayıcı kuruluşların temsilcileri, görme, işitme engelli, sağır derneklerinin üyeleri,  kamu kurum ve kuruluşlarının yöneticileri ile Üst Kurul çalışanları katıldı.

Sağırların, işitme ve görme engellilerin medya erişimi konusundaki talepleri dinlendi

Sağırların, işitme ve görme engellilerin görsel-işitsel medya hizmetlerine erişiminin iyileştirilmesi ve bu konuda bir yönetmelik çalışması yapılması hedefi doğrultusunda Radyo ve Televizyon Üst Kurulunun koordinasyonunda ulusal yayın kuruluşları, dijital platform işletmecileri, akademisyenler ve sivil toplum kuruluşlarının temsilcilerinden oluşan çalışma grubu 26 Aralık 2018 - 07 Ocak 2019 tarihleri arasında RTÜK Merkez Binasında çalıştay toplantıları gerçekleştirdi. Görme ve işitme engelli bireyler ile sağır toplumun taleplerini ortaya koyan toplantılarda aynı zamanda ulusal yayın kuruluşlarının teknik ve mali sınırlılıkları da görüşüldü. Çalıştaylar yoluyla akademisyenler ve sivil toplum kuruluşlarının konuya ilişkin görüş ve önerileri alınarak dezavantajlı grupların medya hizmetlerine erişimlerini kolaylaştırmak için yapılabilecek çalışmalar tartışıldı.

“Medya alanında engellilere yönelik gerekli iyileştirmelerin yapılması bir lütuf değil haktır”

Çalıştayların sonuç bildirisinin açıklandığı toplantıda engellilere yönelik yapılacak düzenlemelerin onların hayatlarını kolaylaştırması yönünden çok önemli olduğunu vurgulayan RTÜK Başkanı Prof. Dr. İlhan Yerlikaya, “Yapılacak düzenlemeler yalnızca eğitim, sağlık gibi alanlarla sınırlı kalmamalı, medya alanında da engellilere yönelik gerekli iyileştirmelerin yapılması bir lütuf değil bir haktır.” dedi.

RTÜK’te engellilere yönelik çalışmaların 2007 yılında “Özürlülerin Televizyon İzleme/Dinleme Eğilimleri Kamuoyu Araştırması” ile başladığını hatırlatan Yerlikaya, 2011 yılında yürürlüğe giren 6112 sayılı Kanunda yer alan “Engellilerin ve yaşlıların yayın hizmetlerine ve yeni teknolojilere erişimini kolaylaştırmak amacıyla gerekli tedbirlerin alınmasını teşvik etmek.” hükmü ile bu konudaki ilk yasal düzenlemenin yapıldığının altını çizdi.

“Yönetmelik değişikliğiyle yayınlara altyazı hizmeti zorunlu hale getirildi”

Yerlikaya, 2014 yılında yapılan değişikliklerle “Yayın Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik” in yürürlüğe girdiğini ve bu yönetmeliğe göre, engellilerin yayın hizmetlerine diğer bireylerle eşit koşullarda erişimini sağlamak amacıyla TRT kanallarında yayınlanan sinema ve televizyon için yapılmış filmler, diziler ile haber programlarında; üç yıl içinde yüzde otuza, beş yıl içinde yüzde elliye ulaşılacak şekilde işitme engellilere yönelik altyazı hizmeti seçeneğine yer verilmesinin zorunlu hale geldiğine dikkat çekti. Aynı zorunluluğun ulusal-karasal yayın lisansına sahip özel medya hizmet sağlayıcı kuruluşlar için de getirildiğini, altyazı uygulamasının yayınlarda üç yıl içinde yüzde yirmiye, beş yıl içinde yüzde kırka ulaşılacak şekilde düzenlendiğini belirtti.

“Sonuç bildirisi engelli kardeşlerimizin hayatlarını kolaylaştıracak bir yönetmeliğin hazırlanmasına ışık tutacak”

Üst Kuruldaki çalıştaylar kapsamında İşaret Dili, Ayrıntılı Altyazı ve Sesli Betimleme odaklı müzakere toplantılarında; görme ve işitme engelli bireylerin taleplerinin alındığını, dezavantajlı grupların medya hizmetlerine erişimlerini kolaylaştıracak uygulamaların irdelendiğini ifade eden Yerlikaya, “Grupların hazırladığı ön bildiriler birleştirilerek, bugün sizinle paylaşacağımız sonuç bildirisi hazırlanmıştır. Bu bildiri, toplumun tüm kesimlerinin mutabakata varacağı ve engelli kardeşlerimizin hayatlarını kolaylaştıracak bir yönetmeliğin hazırlanmasında bize ışık tutacaktır.” dedi.

Garibin, zayıfın derdine derman olacak bir çalışma

“Çalıştay Sonuç Bildirisi”nin açıklandığı toplantının Çalıştay Koordinatörü olarak açılış konuşmasını yapan Üst Kurul Üyesi Nurullah Öztürk,  2002 yılında TÜİK o dönemki adıyla Devlet İstatistik Enstitüsü tarafından yapılan “Türkiye Özürlüler Araştırması” sonucuna göre, toplumun yaklaşık %13’nü engellilerin oluşturduğunu aktardı. Engellilik konusunun en az her 10 kişiden 1’i ile ilgili olduğunu söyleyen Öztürk, çalıştay kapsamında daha çok görme ve işitme engelliler ile Sağırların medya erişimi üzerinde durulduğunu söyledi.

Bu çalışmayı gerçekleştirme amaçlarını Mustafa Kutlu’nun Hüzün ve Tesadüf adlı öykü kitabındaki bir öyküden alıntılayarak açıklayan Öztürk sözlerini şöyle sürdürdü:

Bir şey yap güzel olsun... huzura vesile olsun, rikkate yol açsın, şevk versin, hakikate işaret etsin.  Bir şey yap, doğru olsun, insanları yalanın ve yanlışın bataklığına düşmekten korusun, rüzgâra ve akıntıya kapılmasın, kırılsın lakin eğilip bükülmesin... Bir şey yap iyi olsun. Hizmetten, hürmetten, merhametten müteşekkil olsun. Kalpleri yumuşatsın; garibin, yolcunun, zayıfın derdine derman olsun."

Çalıştay vesilesiyle görme ve işitme engelli vatandaşların medya erişimi konusundaki sorunlarına çare olmayı ümit ettiklerini ifade eden Öztürk,  “Bazı işler vardır ki, sadece bir işten ve görevden ibaret değildir. Hem yapanlar için böyledir, hem de o işin kendisi sadece bir iş değildir. Onun içinde sorumluluk vardır, dert vardır, mahcubiyet vardır, çırpınış vardır, manevi haz vardır, yürek vardır ve samimiyet vardır… O işi yaparken, aslında bir iş değildir yaptığınız, bir kendinizle hesaplaşma, bir şükür ifası, bir nevi borcunuzu ödeme gayretidir… Yani yaptığınız şeyi, aslında kendiniz için yapıyorsunuzdur ne kadar farklı gözükse de… Bugün burada bulunma sebebimiz de böyle bir durumun sonucudur.” dedi.

Görme ve işitme engellilere yönelik hizmetler panelde ele alındı

Çalıştayın açılış konuşmalarının ardından Çalıştay Koordinatörü ve Üst Kurul Üyesi Nurullah Öztürk’ün yönetiminde Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Mütercim-Tercümanlık Bölüm Başkanı Prof. Dr. Mümtaz Kaya, Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürü Uzm. Dr. Orhan Koç, TRT Yeni Medya Kanal Koordinatör Vekili Ali Sağlam, Beyazay Derneği Genel Koordinasyon Kurulu Üyesi ve İstanbul Valiliği Bilişim Erişilebilirliği Komisyonu Başkanı Halis Kuralay ile Sağırlar Konfederasyonu Başkanı Orkun Utsukarcı’nın konuşmacı olarak yer aldığı bir panel düzenlendi. Panel kapsamında görme ve işitme engellilere yönelik Türkiye’den ve dünyadan örnekler masaya yatırıldı.

Çalıştay Sonuç Bildirisi dört ana başlıktan oluşuyor

“İşaret Dili”, “Ayrıntılı Altyazı” ve “Sesli Betimleme” konu başlıklarında bir araya gelen çalışma gruplarının Üst Kurulda gerçekleştirdiği çalıştayları sonucunda oluşturulan “Çalıştay Sonuç Bildirisi” İnsan Kaynakları ve Eğitim Dairesi Başkan Yardımcısı Feyza Gizligider tarafından programda kamuoyu ile paylaşıldı. Bildirinin “Tanımlar ve Kavramlar”, “Amaç ve Temel İlkeler”, “Talep Edilen Uygulamalar”, “Altyapı ve Teknoloji İle Beklentiler” olmak üzere dört ana başlıkta toplandığını belirten Gizligider, çalıştay bildirisinin tavsiye niteliğinde bir metin olarak tasarlandığını aktardı. Haber metninin sonundaki bağlantıdan tümüne ulaşılabilecek olan Çalıştay Sonuç Bildirisinde talep edilen uygulamaların bazıları şunlardan oluşuyor:


-Sağırlar için; ana haber bültenleri, olağanüstü veya acil durum haberlerinin işaret dili ile verilmesi,


-İşitme engelliler için; haber esnasında ekrana yansıtılan ve bilgi veren spotların ekrandaki haberi açıklayacak şekilde verilmesi


-Görme engelliler için; haber bültenlerinde, sadece görsel içerikle verilen bilginin (hava durumu, mali piyasalar, rakamsal veriler vb.) seslendirilmesi,


-Akşam kuşağında yer alan banttan yayınlanan programların ilk yayınını takiben (tekrarı olduğu takdirde) 48 saat sonraki tekrarında, ayrıntılı alt yazı ve/ya  işaret dili uygulaması ve/ya sesli betimleme ile erişimin sağlanması,


-Gündüz kuşağında canlı yayınlanan ve kuruluşun en çok izlenen kuşak programının yayını sırasında işaret dili ile çevirisi,  tekrarı olduğu takdirde ilk yayını takiben 48  saat sonraki yayınında ayrıntılı altyazı ve/ya işaret dili ve/ya sesli betimleme uygulanması,


-Ayrıntılı altyazı çevirisi ve/ya işaret dili çevirisi ve/ya sesli betimlemesi yapılan ve lisans hakkı bulunan yayınların internet ortamında erişilebilir hale getirilmesi  


-TRT’nin en az üç kanalında sesli betimleme ve/ya işaret dili çevirisi ve/ya ayrıntılı altyazı uygulamasının olması                                                

Program toplantıya katılan katılımcıların ve çalıştay paydaşlarının sahnede toplu olarak fotoğraf çekimiyle sona erdi. 

Çalıştay kitapçığı ve bildiri metnine ulaşmak için tıklayınız.  

 


  

 

Yayın Tarihi : 16 Ocak 2019